Anne.

Anne.


Vorig jaar december vierden wij sinterklaas, maar niet met pakjes. Daar waren we inmiddels wel voorbij. Toch wilden we iets doen met elkaar en zo kwamen we op een regenachtige avond in het Theater Amsterdam terecht. Een prachtige plek met uitzicht over het IJ. Iedereen zag er op zijn of haar netst uit; we zouden er een mooie avond van maken. Gezellig (bij)pratend liepen we de zaal in. Mijn vader, zelf theatertechnicus, vergaapte zich aan de technische hoogstandjes: gigantische schermen, bewegend decor en een ronddraaiend podium. Het verhaal van Anne kenden we allemaal, ik ook, en we hadden onze verwachtingen. Ik wist wat er zou komen, maar toch liep het allemaal anders.

annefranktopp1600_I002455_-1

Zodra het stuk begon hing er een beklemmende sfeer, alsof je niet vrij-uit kon spreken. Op de schermen marcheerden tientallen metershoge nazi’s heen en weer. Het leek alsof de kleine Anne vertrapt werd door die gedaantes. Verpletterd onder de grotere machten die aan het werk waren. Een klein meisje, nog maar een tiener, moest het ontgelden. Vooral dat drong tot me door: Anne was nog maar een kind, een puber die met dezelfde vragen worstelde als pubers vandaag de dag. Maar zij kreeg de tijd en ruimte niet om antwoorden te vinden, om op te groeien zoals dat hoort. Enkel omdat zij een jood was. Voor het eerst werd ik echt boos over de Holocaust, echt boos! Het einde van de voorstelling deed daar een schepje bovenop. Je hoort Anne dromen over haar leven na de oorlog, maar dan helpt Otto Frank ons uit de droom: Anne droomt de droomt van iemand die sterft, verlaten en verslagen door Bergen Belsen. Ik schold en vloekte! Natuurlijk wist ik dat ze het niet zou overleven, maar het viel zo rauw op m’n dak! Behandeld als een beest, omdat ze uit het verkeerde land komt… Minutenlang kon ik niets uitbrengen. Het deed zeer. Nooit meer!

Post-Holocaust in collegezalen

In mijn opleiding tot theoloog kreeg ik ook college over theologie en filosofie na Auschwitz. Spreken en denken over God en het goede kan vandaag niet meer zonder de Holocaust mee te nemen. Vele Joden hebben hun geloof verloren in de kampen, of zijn ten minste veranderd in de wijze waarop ze geloven. Joodse denkers hebben heel verschillend gereageerd: ofwel ze probeerden de gebeurtenissen te duiden vanuit hun denkkader, ofwel ze zwoeren het geloof in de God van Israel af. Hoe belangrijk ook, onder mijn generatie studenten wordt de impact van de Holocaust minder vanzelfsprekend. In Tijdschrift voor Theologie merkt Dider Pollefeyt zelfs op dat studenten het belang van ‘theologie na Auschwitz’ betwijfelen. Iets vergelijkbaars ziet hij in de academie als geheel: waar er voorheen een aparte discipline ‘holocaust studies’ was worden die vandaag de dag steeds vaker ‘holocaust and genocide studies.’ Met het uitsterven van een generatie vergeten we de schok die Europa trof toen duidelijk werd wat er in de kampen van Nazi’s gebeurde. Mensen vervolgd tot de dood, vernederd en verminkt, om hun afkomst. Een zwarte tijd. Ondanks dat ik nog maar een twintiger ben, en voorheen niet veel meer van de tweede wereldoorlog wist dat wat ik zag in Call of Duty en op Discovery Channel, zijn het deze dingen die mij opnieuw raken. Post-Holocaust theologie was iets van de oudere generatie, maar door Anne is het ook iets van mij geworden. Dat toneelstuk heeft mij de ogen geopend en leren inzien dat de Holocaust ook vandaag de dag nog veel te zeggen heeft. Het werpt een licht op dingen die nu actueel zijn: op de situatie van de Yezidi’s in Syrië, maar ook van minderheden in ons eigen land.

Anne spoort mij aan op te komen voor kwetsbare groepen, om ‘vredestichter’ proberen te zijn en Jezus te volgen in zijn weg naar de marge. Naar de mensen die uitgekotst worden door de meerderheid. Anne spoort mij aan discipel te zijn, de weg te gaan die moeilijk is maar die wel naar het leven leidt. Een tiener, gevangen in een huis in Amsterdam, gevlucht om wie ze is. Zij toont mij het ware gezicht van de wereld. Zij toont mij wat het is om discipel te zijn.

– Ruben van de Belt, maart 2016.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *